ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਜਿਸਦੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਫੇਲ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵੇਂਸ ਨੇ ਅਗਲਾ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਵਾਰਤਾ ਨੂੰ ਮੁਲਤਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਈਰਾਨ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਮਿਆਦ ਬਣੀ ਰੁਕਾਵਟ
ਹੁਣ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਈਰਾਨ ਦੇ ‘ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਐਨਰਿਚਮੈਂਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ’ ਨੂੰ 20 ਸਾਲ ਲਈ ਫ੍ਰੀਜ਼ (ਰੋਕਣਾ) ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਈਰਾਨ ਇਸ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਈਰਾਨ ਸਿਰਫ਼ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਰੋਕ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਈਰਾਨ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਿਰਦਰਦੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਰਿਹਾ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ।
ਕੀ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਰਸਤਾ ਨਿਕਲੇਗਾ
ਅਮਰੀਕੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਭਾਵੇਂ ਵੱਡੇ ਮਤਭੇਦ ਹਨ ਪਰ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਢੇ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ‘ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਈਰਾਨ ਵੱਲੋਂ ਘਰੇਲੂ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਐਨਰਿਚਮੈਂਟ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰੁਖ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਰਮੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ।
ਗੁਪਤ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ
ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਰਤਾ 1979 ਦੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲਬਾਤ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਵੇਂਸ ਨੇ ਵਾਰਤਾ ਰੱਦ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਗੱਲਬਾਤ ਅਜੇ ਵੀ ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਰੀ ਹੈ। ‘ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ’ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਏ।
ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੇ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ‘ਸੇਰੇਨਾ ਹੋਟਲ’ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਹੋਟਲ ਦੇ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ-ਪੱਖੀ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਇੰਨੀ ਸਖ਼ਤ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮੀਟਿੰਗ ਹਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫ਼ੋਨ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
