ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ 17 ਮਈ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਛੋਟ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਊਰਜਾ ਸੰਕਟ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਇਸ ਢਿੱਲ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾ ਕੇ ਰਿਆਇਤੀ ਦਰਾਂ ‘ਤੇ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਖਰੀਦ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਤੇਲ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ ਹਟਣ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਲਈ ਊਰਜਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਮੀਕਰਨ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਜੰਗ ਕਾਰਨ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ
ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੇਲ ਚੋਕਪੁਆਇੰਟ ‘ਸਟਰੇਟ ਆਫ ਹੋਰਮੁਜ਼’ (Straight of Hormuz) ਈਰਾਨ ਜੰਗ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਟੈਂਕਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਹੌਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਬੀਮਾ ਲਾਗਤ ਵਧ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ 72 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 105 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਦੋਹਰੇ ਸੰਕਟ ‘ਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਮਿਡਲ ਈਸਟ (ਮੱਧ ਪੂਰਬ) ਤੋਂ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ‘ਤੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਮੰਡਰਾਉਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ‘ਚ ਈਂਧਨ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ‘ਚ ਕਰੀਬ 3 ਰੁਪਏ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰੂਸੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ
ਪਿਛਲੇ ਲਗਭਗ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਰਿਆਇਤੀ ਦਰਾਂ ‘ਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਰੂਸੀ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਭਾਰਤ ਲਈ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਮਾਸਕੋ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਭਾਰਤ ਨੇ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਦੀ ਖਰੀਦ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਾਈ।
ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਬਹੁਤ ਆਕਰਸ਼ਕ ਸੀ। ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਸਸਤਾ ਸੀ, ਮਾਲ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੇ ਰਸਤੇ ਆਸਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਮੁਨਾਫਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰੂਸ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਸਪਲਾਇਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਰ ਫਿਰ ਈਰਾਨ ਜੰਗ ਛਿੜ ਗਈ।
ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਸਟਰੇਟ ਆਫ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਤਣਾਅ ਵਧਣ ਨਾਲ ਗਲੋਬਲ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁੰਗੜਨ ਲੱਗਾ। ਇਹ ਡਰ ਵਧ ਗਿਆ ਕਿ ਸਊਦੀ ਅਰਬ, ਇਰਾਕ, ਕੁਵੈਤ ਅਤੇ ਯੂ.ਏ.ਈ. (UAE) ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਪਲਾਈ ਠੱਪ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ‘ਚ ਆਰਜ਼ੀ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਇਸ ਛੋਟ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਲੋਡ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਤਤਕਾਲ ਜੁਰਮਾਨੇ (fine) ਦੇ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਛੋਟ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਦਬਾਅ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਨੇ ਗਲੋਬਲ ਊਰਜਾ ਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਤਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿਆਸੀ ਦਬਾਅ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਤਰਕ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਛੋਟ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰੂਪ ‘ਚ ਮਾਸਕੋ ਦੀ ਕਮਾਈ ਵਧਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੱਛਮ ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਛੋਟ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰਿਫਾਇਨਰਾਂ ਲਈ ਜੋਖਮ ਦਾ ਗਣਿਤ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
