ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਦਮ ਦਾ ਅਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਰਾਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਚੀਨ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਦੇਸ਼ ‘ਤੇ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਰਾਨ ਦੇ ਤੇਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਰੀਦਦਾਰ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ‘ਚ ਸਵਾਲ ਉੱਠ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਚੀਨ ਵੀ ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ‘ਚ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮਾਂਡ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਰਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਜਹਾਜ਼ ‘ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗੀ।
ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੱਥੇ ਇਰਾਨ ਕੁਝ ‘ਦੋਸਤ’ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਹੁਣ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਟਰੋਲ ਕੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ‘ਤੇ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਦਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਸਰ ਚੀਨ-ਇਰਾਨ ਵਪਾਰ ‘ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੀਨ ਇਰਾਨ ਦੇ ਤੇਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਰੀਦਦਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਆਰਥਿਕ ਸਬੰਧ ਹਨ।
ਚੀਨ-ਇਰਾਨ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਿੰਨੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ?
ਚੀਨ, ਇਰਾਨ ਦੇ ਤੇਲ ਨਿਰਯਾਤ ਦਾ ਕਰੀਬ 90 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ। ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਪਗ 31.2 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਆਮਦਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਇਰਾਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਬਜਟ ਦਾ ਲਗਪਗ 45 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਇਸੇ ਤੇਲ ਵਪਾਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਜੇਕਰ ਇਹ ਵਪਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਰਾਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ‘ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ।
2021 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ 25 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਕੁੱਲ ਕੀਮਤ ਲਗਪਗ 400 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਤਹਿਤ ਚੀਨ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
