ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ ਵੱਲੋਂ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਸਤੇ ਫਾਈਬਰ-ਓਪਟਿਕ ਡਰੋਨ ਦੱਖਣੀ ਲਿਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨਲ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਰੋਨਾਂ ਕਾਰਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਇਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕਿਓਰਿਟੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ (INSS) ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਓਰਨਾ ਮਿਜ਼ਰਾਹੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਡਿਵਾਈਸ ਛੋਟੇ, ਸਸਤੇ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਖਣ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂ ਹਨ ਰਵਾਇਤੀ ਡਰੋਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ?
AFP ਅਨੁਸਾਰ, ਮਿਜ਼ਰਾਹੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫੌਜ ਕੋਲ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਘੱਟ-ਤਕਨੀਕ ਵਾਲੇ ਵਿਸਫੋਟਕਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਫਾਈਬਰ-ਓਪਟਿਕ ਤਕਨੀਕ: GPS ਜਾਂ ਰੇਡੀਓ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨਾਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਰਵਾਇਤੀ ਡਰੋਨਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਜੈਮਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਹਿਜ਼ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਅਜਿਹੇ ਡਰੋਨ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਪਤਲੇ ਫਾਈਬਰ-ਓਪਟਿਕ ਕੇਬਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲਾਂਚ ਸਥਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੇਬਲ ਕਈ ਦਰਜਨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਫੈਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਟੀਕ ਨਿਸ਼ਾਨਾ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਰੋਨਾਂ ਨੂੰ ਫਰਸਟ-ਪਰਸਨ ਵਿਊ (FPV) ਮੋਡ ਵਿੱਚ ਉਡਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਕ੍ਰੀਨ ਜਾਂ ਵਰਚੁਅਲ ਰਿਐਲਿਟੀ ਗਲਾਸਿਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਚ ਰਫ਼ਤਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।
ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ: ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਡਾਰ ਰਾਹੀਂ ਫੜਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪਛਾਣਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਅਕਸਰ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਸਮਿਤ ਯੁੱਧ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਣਨੀਤੀ
ਓਰਨਾ ਮਿਜ਼ਰਾਹੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ ਵੱਲੋਂ ਫਾਈਬਰ-ਓਪਟਿਕ ਡਰੋਨਾਂ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਅਸਮਿਤ ਯੁੱਧ (Asymmetric Warfare) ਵੱਲ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੂਹ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਰੋਨਾਂ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਰੋਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਗਤ ਕੁਝ ਸੌ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਲਗਭਗ $4,000 ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਪਾਰਟਸ AliExpress ਵਰਗੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ‘ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਹਿਜ਼ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਮੁਖੀ ਯੂਸੁਫ ਅਲ ਜੈਨ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਲੇਬਨਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੌਜ ਦੀ ਤਿਆਰੀ
ਸੀਨੀਅਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਫੌਜ ਅਜੇ ਵੀ ਫਾਈਬਰ-ਓਪਟਿਕ ਡਰੋਨਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਖ਼ਤਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਢਾਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਫੋਰਸ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਅਜੇ ਕੁਝ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੌਜ ਯੂਕਰੇਨ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰੋਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਠੁਕਰਾਈ
ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਨਿਊਜ਼ ਵੈੱਬਸਾਈਟ Mako ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨਾਲ ਡਰੋਨ ਯੁੱਧ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਉਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਓਲੇਕਸੀ ਰੇਜ਼ਨੀਕੋਵ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਠੋਸ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
