ਕਾਠਮੰਡੂ: ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਰਸੁਵਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਭੋਟੇਕੋਸ਼ੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਸਥਾਨਕ ਬਾਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਰਫ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਰਫ਼ ਖਿਸਕਣਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਾਠਮੰਡੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਲਵਾਯੂ ਖੋਜਕਰਤਾ ਰਿਜਨ ਭਕਤਾ ਕਾਇਸਥ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨੇਪਾਲ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਨੇ ਲਹੇਂਡੇ ਨਦੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਬੰਨ੍ਹ ਅਚਾਨਕ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਹੜ੍ਹ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਵਹਿ ਗਿਆ। ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਝੀਲ ਦੇ ਫਟਣ ਦਾ ਵੀ ਡਰ ਹੈ।
ਇਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਨੁਮਾਨ ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚਰਚਾ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਕਾਇਸਥ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਘਟਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 4.4 ਤੀਬਰਤਾ ਦਾ ਭੂਚਾਲ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਮਰੀਕੀ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਵੇਖਣ (USGS) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭੂਚਾਲ ਸਵੇਰੇ 8:37 ਵਜੇ ਆਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਕੇਂਦਰ ਗੋਸਾਈਂਕੁੰਡ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 47 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਝੀਲ ਦੇ ਫਟਣ ਦੀ ਵੀ ਸੰਭਾਵਨਾ
ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਆਫ਼ਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਝੀਲ ਦਾ ਫਟਣਾ (GLOF) ਸੀ। ਕਾਇਸਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਝੀਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਜੁਲਾਈ 2025 ਵਿੱਚ, ਇਸੇ ਲਹੇਂਡੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਝੀਲ ਦੇ ਫਟਣ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਾਣੀ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਪਰੋਂ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਫਟਣ ਕਾਰਨ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੜ੍ਹ ਆਇਆ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ
ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਫ਼ਤ ਜੋਖਮ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਥਾਰਟੀ ਦੀ ਬੁਲਾਰਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਹਤ ਨੇ ਵੀ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਤੋਦੇ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਨਦੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟਿਡ ਮਾਊਂਟੇਨ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ (ICIMOD) ਨੂੰ ਇਹ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਚੀਨੀ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਹੈ।
ਮਹਤ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਰਾਹਤ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਕਾਰਜਾਂ ‘ਤੇ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਫ਼ਤ ਦੇ ਸਹੀ ਤਕਨੀਕੀ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਲੱਗੇਗਾ।
